• Centra Medyczne
  • Dublin
  • Cork
• Usługi/Godziny przyjęć
  • Dublin
  • Cork
• Poradnik
  • Lekarz radzi
  • Maternity Scheme
  • Program szczepień
  • Grypa typu A (H1N1)
  • Pytania i odpowiedzi
• Wydarzenia
• Przydatne linki
• Ankieta satysfakcji

Poradnik

Poradnik Centrum Medycznego Medicus powstał specjalnie z myślą o osobach odwiedzających naszą stronę internetową, zainteresowanych wiedzą z obszaru medycyny i dziedzin jej pokrewnych. Pragniemy dostarczyć Państwu przystępnie sformułowane informacje na temat najczęściej spotykanych schorzeń oraz metod leczenia ich. Poradnik zawiera także cenne informacje medyczne, sprzyjające utrzymaniu dobrego samopoczucia, opisujące etiologię popularnych schorzeń, ich przebieg oraz symptomy. Zwracamy również szczególną uwagę na klarowne przedstawienie symptomów, które powinny skłonić Państwa do niezwłocznej wizyty lekarskiej. Głównym celem, jaki pragnęlibyśmy, aby spełniał nasz Poradnik jest profilaktyka zdrowotna oraz propagowanie wiedzy z zakresu utrzymywania dobrego stanu zdrowia psychofizycznego.

Serdecznie zapraszamy Państwa do lektury!

Na początku była miłość

Zanim zdecydujesz się na któryś ze sposobów planowania rodziny, powinnaś poznać mechanizm działania i skuteczność różnych metod zapobiegania ciąży i nauczyć się, jak działa Twoje ciało, jakie procesy w nim zachodzą i jak interpretować sygnały, które nam wysyła.

Cykl miesiączkowy

Kiedy miałaś 12 – 13 lat zaszła w twoim życiu wielka zmiana – z dziewczynki stałaś się kobietą. Stało się to za sprawą twojej pierwszej miesiączki. Od kiedy bowiem zaczęłaś krwawić, jesteś zdolna do poczęcia dziecka, a co za tym idzie zostania matką. Miesiączka (zwana też periodem, okresem, menstruacją czy krwawieniem miesięcznym) to regularnie pojawiające się krwawienie z macicy. Dochodzi do niego, ponieważ macica pozbywa się błony śluzowej, która wyściela jej jamę. Błona ta w ciągu miesięcznego cyklu pogrubia się i przygotowuje, by przyjąć i stworzyć warunki do rozwoju zapłodnionego jajeczka.

Drugim bardzo ważnym momentem w trakcie cyklu miesiączkowego jest owulacja (jajeczkowanie). W połowie cyklu, zazwyczaj około 14 dni przed następną miesiączką, dochodzi do uwolnienia z jajnika dojrzałego, gotowego do zapłodnienia jajeczka. Jajeczko dostaje się do jajowodu. Jeśli uprzednio w jajowodzie znajdowały się plemniki, albo trafią tu w ciągu 24 godzin (tyle przeżywa jajeczko), tak, że jajeczko i plemniki się spotkają, w najszerszej części jajowodu, zwanej bańką, dojdzie do zapłodnienia.

Pęcherzyk, z którego zostało uwolnione jajeczko przekształca się w tak zwane ciałko żółte. Wytwarza ono hormony podtrzymujące ciążę, głównie progesteron. Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia jajeczka, ciałko żółte miesiączkowe zanika i pojawia się miesiączka. Jeśli dojdzie do ciąży, ciałko żółte przekształca się w ciałko ciążowe. Jego zadaniem jest podtrzymać produkcję hormonów, pozwalających na prawidłowy rozwój zarodka. Warto jeszcze wspomnieć, że wszystkie procesy, które zachodzą w jajniku, a więc dojrzewanie i uwalnianie jajeczka oraz produkcja hormonów, są nadzorowane przez twoje „centrum dowodzenia”: przysadkę i podwzgórze.

Na początku może się zdarzać, że miesiączkujesz nieregularnie, czasami miewasz nawet kilkumiesięczne przerwy pomiędzy krwawieniami. Dzieje się tak, ponieważ twoje ciało musi najpierw „nauczyć się” swojej nowej funkcji. Układ rozrodczy potrzebuje ok. 2-3 lat (czas ten liczymy od pierwszej miesiączki), by w pełni dojrzeć i się ukształtować. Oś podwzgórze – przysadka – jajnik w miarę dojrzewania zaczyna prawidłowo funkcjonować. Cykle stają się coraz bardziej regularne i coraz częściej owulacyjne, co oznacza, że w większości cykli dochodzi do uwolnienia gotowej do zapłodnienia komórki jajowej. Pamiętaj, więc że na początku miesiączkowania odstępy między kolejnymi krwawieniami mogą być różne. Nie jest to niczym niepokojącym i nie powinno się zbyt pochopnie wkraczać z leczeniem hormonalnym.

ZAPAMIĘTAJ! Długość cyklu miesiączkowego liczymy od pierwszego dnia miesiączki do pierwszego dnia kolejnej! Ok. 2 tygodnie po owulacji dochodzi do krwawienia, które jest miesiączką. Żadne inne krwawienia nie powinny być nazywane „miesięcznymi”. Dotyczy to również krwawień, występujących w trakcie przyjmowania pigułek antykoncepcyjnych - są to tak zwane krwawienia z odstawienia. Podczas miesiączki możesz prowadzić normalną aktywność fizyczną - uprawiać sport, kąpać się, pływać itd. Natomiast lepiej powstrzymaj się od współżycia. Seks w trakcie miesiączki może podnosić ryzyko wystąpienia stanów zapalnych w obrębie narządu rodnego (macica i przydatki - jajniki i jajowody). Krew miesiączkowa jest, bowiem idealną pożywką dla bakterii chorobotwórczych.

MITEM JEST, ŻE PODCZAS MIESIĄCZKI NIE MOŻNA ZAJŚĆ W CIĄŻĘ! Może się, bowiem zdarzyć (choć nie są to częste przypadki), że podczas miesiączki dochodzi do owulacji. Wtedy współżycie może skończyć się zapłodnieniem nawet, jeśli kochaliście się podczas menstruacji.

Zespół Napięcia Przedmiesiączkowego

(Pre Menstrual Syndrome – często w skrócie nazywany PMS)

Wiele kobiet przed miesiączką czuje się gorzej, niż zazwyczaj. Jeśli należysz do ich grona, możesz na kilka dni przed miesiączką zauważyć, że:

• cierpisz na zmiany nastroju,
• wszystko wokół ciebie drażni cię,
• masz trudności z koncentracją,
• pobolewają Cię piersi,
• czujesz się obrzmiała,
• masz duże łaknienie, rośnie twój apetyt zwłaszcza na słodycze.

Powyższe objawy są typowe dla zespołu napięcia przedmiesiączkowego. Częściej dotyczy on kobiet aktywnych, działających pod presją i w warunkach silnego stresu. Objawy PMS wywołane są przez hormony i towarzyszą wyłącznie cyklom owulacyjnym (tzn. takim, podczas których uwalniane jest dojrzałe jajeczko). Jest wiele sposobów łagodzenia objawów napięcia przedmiesiączkowego. Jednym z najskuteczniejszych jest zahamowanie owulacji, np. przez zastosowanie doustnej pigułki antykoncepcyjnej.

Seks

Decyzja o rozpoczęciu współżycia jest Twoją indywidualną i bardzo intymną sprawą. Pamiętaj jednak, że podejmując ją dla własnego dobra musisz pamiętać o dwóch bardzo ważnych rzeczach: konieczności zabezpieczenia się przed chorobami przenoszonymi drogą płciową i zabezpieczeniu się przed niechcianą ciążą. Niestety, od momentu pierwszej miesiączki zawsze będziesz musiała mieć to na względzie, niezależnie od tego, czy kochasz się po raz pierwszy, czy za 1001 razem.

Przed podjęciem współżycia powinnaś pomyśleć o odbyciu wizyty u ginekologa. Tak naprawdę ginekologa powinnaś odwiedzać już wcześniej, zanim jeszcze zdecydujesz się na współżycie. Regularne wizyty kontrolne (przynajmniej raz w roku) służą zapobieganiu chorobom nowotworowym, ułatwieniu zaplanowania, czy i kiedy będziesz miała dziecko, oraz profilaktyce niepłodności.

Wizyta u ginekologa

"Nie taki diabeł straszny jak go malują"

Wizyta u ginekologa składa się z trzech etapów.

1. Pierwszy etap to drobiazgowa rozmowa z lekarzem. Na początku zada ci on szereg pytań. Z reguły zaczyna wywiad od pytania o przyczynę, dla jakiej potrzebna jest jego konsultacja: czy będzie to badanie profilaktyczne, porada w sprawie antykoncepcji czy walka z określonymi dolegliwościami. Następnie będzie pytał o choroby, występujące w twojej rodzinie, oraz o dolegliwości, na które możesz cierpieć ty sama (np. cukrzyca, choroby serca, nerek). Zapyta o wszystkie kłopoty zdrowotne, które miały miejsce w przeszłości (np. zapalenie wątroby, schorzenia zatorowo – zakrzepowe, choroby serca i układu krążenia, epilepsja). Powinien też dowiedzieć się, czy i jakie leki przyjmujesz obecnie. Zwłaszcza to ostatnie pytanie jest bardzo ważne, gdyż kobiety leczone z powodu depresji czy choroby wrzodowej często skarżą się na bóle piersi. Następnie lekarz zapyta, w jakim wieku miałaś pierwsza miesiączkę, o długość twojego cyklu miesiączkowego i datę ostatniej miesiączki (warto prowadzić specjalny kalendarzyk menstruacyjny i zapisywać w nim daty miesiączek, długość i obfitość krwawienia), a także, czy byłaś już w ciąży. Będzie chciał się też dowiedzieć, czy twoje miesiączki są bolesne, kiedy pojawiają się ewentualne dolegliwości, czy przed miesiączką bolą cię piersi, jaką masz cerę i włosy (czy są suche czy przetłuszczające się), oraz czy nie występuje u ciebie nieprawidłowe owłosienie w miejscach nietypowych dla kobiety.
   JEŻELI JEST TO TWOJA PIERWSZA WIZYTA U GINEKOLOGA PAMIĘTAJ, BY MU O TYM POWIEDZIEĆ! DZIĘKI TEMU LEKARZ POSTARA SIĘ OBJAŚNIĆ CI KOLEJNE ETAPY BADANIA.
2. Teraz czas na etap drugi: tzw. badanie przedmiotowe, na które składa się pomiar ciśnienia tętniczego krwi oraz badanie piersi. O zbadanie piersi powinnaś poprosić lekarza przynajmniej raz w roku oraz zawsze przed zastosowaniem antykoncepcji hormonalnej. Co więcej, począwszy od 18 roku życia powinnaś sama kontrolować swoje piersi raz w miesiącu. Jeśli nie wiesz, jak to zrobić, poproś lekarza by pokazał ci właściwą metodę samobadania piersi.
3. Trzeci, ostatni etap ma na celu ocenę macicy (jej szyjki i trzonu) oraz przydatków (jajników i jajowodów). Badanie przeprowadza się na specjalnym fotelu ginekologicznym, gdzie pacjentka się kładzie z uniesionymi i odwiedzionymi nogami. Najpierw lekarz ogląda w specjalnym ginekologicznym wzierniku szyjkę macicy. Potem wprowadza jeden lub dwa palce do pochwy (jeśli jest to niemożliwe, to do odbytu), przytrzymuje nimi szyjkę macicy a ręką zewnętrzną przez powłoki brzuszne ocenia się kształt i wielkość trzonu macicy oraz przydatki. To już jest koniec badania. W trakcie wykonywania badania we wzierniku można pobrać wacikiem złuszczone komórki nabłonka, który pokrywa szyjkę i potem po wybarwieniu ocenić ich budowę pod mikroskopem. To badanie nazywamy cytologią i ma ono na celu wykrywanie nowotworów szyjki macicy i stanów, które mogą do nich prowadzić.

Jeśli lekarz zaleci Ci jakąś terapię, bądź pigułki antykoncepcyjne, wypytaj go dokładnie o działanie leku, możliwe objawy niepożądane i sposób stosowania preparatu. Zapisz wszystko dokładnie, bo najczęściej wizyta u ginekologa jest bardzo pesząca i może się zdarzyć, że po wyjściu z gabinetu... będziesz mieć pustkę w głowie i niczego nie zapamiętasz. Jeśli uważasz, że zapomniałaś któreś z zaleceń, dotyczących stosowania preparatu, koniecznie wróć do gabinetu i dopytaj!

Samobadanie piersi

Powinnaś zrobić je raz w miesiącu, najlepiej po miesiączce. Wykonuj je bez pośpiechu, np. podczas wieczornej kąpieli.

• Najpierw stań przed lustrem i obejrzyj piersi - czy są symetryczne, mają regularne zarysy, nie widać na nich zaczerwienień lub zaciągnięć, czy brodawki nie są wciągnięte, czy gładka jest ich skóra. Oględzin powinnaś dokonać w dwóch pozycjach: stojąc z opuszczonymi, a potem podniesionymi ramionami.
• Następnie jedną ręką ujmij się pod biodro, a palce drugiej ręki umieść w utworzonym w ten sposób zagłębieniu pod pachą i zbadaj, czy nie wyczuwasz powiększonych węzłów chłonnych (np. czegoś na kształt fasolki).
• Następnie zaczynając od podstawy sutka (czyli piersi), płasko ułożonymi palcami zataczaj kręgi, wolno przesuwając dłoń w kierunku brodawki. Na koniec ściśnij brodawkę, by sprawdzić, czy na jej szczycie nie pojawi się wydzielina. Wydzielina przezroczysta i mlecznobiała może świadczyć o zaburzeniach hormonalnych, natomiast wydzielina z domieszką krwi może być objawem brodawczaka lub nawet raka gruczołu piersiowego. Następnie w podobny sposób zbadaj drugą pierś, a potem badanie powtórz w pozycji leżącej (można też podczas kąpieli w wannie).

Antykoncepcja

Jest to zapobieganie zajściu w ciążę. Każda z nas powinna jak najwięcej wiedzieć o antykoncepcji i metodach planowania rodziny. To zapewni nam możliwość wyboru najbardziej skutecznej i najlepszej dla nas metody.

Tradycyjne metody planowania rodziny mają swój początek w starożytności. Od dawien dawna Księżyc i jego bieg kojarzono z Kobietą. Starożytni też mieli coraz skuteczniejsze metody antykoncepcyjne i nie chodzi tutaj wcale o dobrze znane... ekskrementy krokodyla. Mało kto wie, że już starożytni Grecy znali roślinę o działaniu antykoncepcyjnym. Nazywała się sylfion i stosowano ją doustnie, nie dotrwała jednak niestety naszych czasów.

Pod koniec 2000 roku przeprowadzona została wśród kobiet pewna ankieta. Kobiety odpowiadały na pytanie, co uważają za największe odkrycie mijającego tysiąclecia. Ponad połowa respondentek uznała, że było to odkrycie pigułki antykoncepcyjnej, dzięki której kobiety zyskały możliwość pełnej kontroli nad własną płodnością, a co za tym idzie – nad własnym życiem.

Naturalne metody planowania rodziny

Polecane są tylko osobom o silnej motywacji, bardzo dobrej znajomości własnego organizmu, uregulowanym trybie życia (odpada alkohol i nocne imprezy!) oraz niewielkich potrzebach seksualnych. Najczęściej stosują je osoby, które pozostają ze sobą w stałym związku – i słusznie, ponieważ metody naturalne często bywają zawodne i ewentualna ciąża nie będzie powodem do tragedii.

Podstawą wyliczenia dni płodnych są trzy zaobserwowane prawidłowości:

• jajeczko ma zdolność do zapłodnienia przez 24 godziny po owulacji
• plemnik może zapłodnić jajeczko do 72 godzin od wytrysku, jeśli znajdzie się w sprzyjających warunkach (a takie panują w kobiecych drogach rodnych),
• owulacja ma miejsce około 14+/-2 dni przed kolejną miesiączką i ta faza cyklu jest względnie stała.

Najpopularniejsze spośród metod naturalnych to:

• stosunek przerywany, stosowany przez większość par w naszym kraju. Polega on na wycofaniu członka z pochwy tuż przed wytryskiem. Metoda ta jest jednak bardzo zawodna, gdyż plemniki mogą być obecne już w pierwszej kropli wydzieliny z cewki moczowej, która pojawia się jeszcze przed wytryskiem. To wystarczy, by doszło do przypadkowej ciąży.
• Metoda kalendarzowa polega na obliczeniu dni płodnych i niepłodnych na podstawie długości cyklu kobiety. Aby dowiedzieć się, kiedy mamy „bezpieczne dni” trzeba przez pół roku obserwować długość cykli miesiączkowych. Od najkrótszego odejmujemy 18 dni, od najdłuższego 11 i otrzymujemy przedział dni płodnych, podczas których powinno się powstrzymać od współżycia. Przy bardzo krótkich cyklach jednak „niebezpieczne dni” mogą zaczynać się już w czasie miesiączki.
• Metoda pomiaru podstawowej temperatury ciała polega na obserwowaniu wpływu hormonów kobiecych na temperaturę ciała. Estrogeny zazwyczaj obniżają temperaturę o kilka stopni, progesteron i jego pochodne ma działanie odwrotne. Na skutek zwiększonej produkcji progesteronu przez powstałe z pęcherzyka Graafa po owulacji ciałko żółte, temperatura podnosi się o kilka stopni (0,4-0,8 st. C). Dzięki pomiarom temperatury można określić, kiedy miała miejsce owulacja i unikać współżycia w okresie kilku dni poprzedzających i następujących po niej. Temperaturę powinno się mierzyć w pochwie lub ustach, rano zaraz po przebudzeniu.
• Metoda obserwacji śluzu szyjkowego. W każdej fazie cyklu miesięcznego śluz jest inny. Tuż po miesiączce jego wydzielanie jest skąpe - są to dni niepłodne. Przed owulacją śluz staje się ciągliwy i wypływa z pochwy „kaskadą”, rozprowadzony na szkiełku krystalizuje w postaci tzw. „liści paproci” - wówczas wzrasta w nim i innych wydzielinach zawartość chlorków. Podobne właściwości krystalizacji ma w tym momencie ślina, co wykorzystano w niektórych testerach dni płodnych. Po owulacji śluz staje się gęsty, matowy skąpy.
• Metoda objawowo – termiczna. Polega ona na kombinacji pomiaru temperatury i obserwacji śluzu szyjkowego.

Żadna z wyżej wymienionych metod nie ma skutków ubocznych, ale nie stanowią one też pewnego zabezpieczenia przed ciążą. Pamiętaj koniecznie, że stres, wyczynowe uprawianie sportu, choroba, spożywanie alkoholu, zmiany klimatu czy przyjmowanie antybiotyków mogą wpływać na długość cyklu i wystąpienie owulacji. Wtedy metody te zawodzą.

Metoda chemiczna polega na stosowaniu dopochwowo substancji plemnikobójczych. Mogą mieć one różne postaci: globulek, pianek lub kremów. Najczęściej stosuje się nonoksynole, które mają działanie wiruso – i grzybobójcze, częściowo ograniczając ryzyko chorób przenoszonych drogą płciową. Wadą metod chemicznych jest niska skuteczność i możliwość alergii na zawarte w nich substancje, co przejawia się uczuciem pieczenia, swędzenia lub palenia w pochwie.

Mechaniczne sposoby antykoncepcji polegają na stworzeniu bariery między plemnikiem, a gotowym do zapłodnienia jajeczkiem. Do mechanicznych metod zaliczamy m.in. kapturki naszyjkowe i krążki dopochwowe. Powinny one być stosowane zawsze z preparatami plemnikobójczymi. Są mało popularne ze względu na trudności i niewygodę w stosowaniu – trzeba się najpierw nauczyć je zakładać, inaczej nie spełnią swojej funkcji. Ich skuteczność wynosi 95 – 98 proc., co oznacza, że 3 – 5 ze 100 stosujących tę metodę kobiet zachodzi w ciążę w ciągu roku.

W ostatnich latach nastąpił wielki powrót prezerwatywy, inaczej zwanej kondomem. Jest to obecnie najbardziej popularny środek antykoncepcyjny, dostępny bez recepty. Prezerwatywę zakłada się na członka w stanie erekcji, zanim jeszcze dojdzie do wprowadzenia go do pochwy. W ten sposób sperma (nasienie) w ogóle nie dostaje się do pochwy i nie może dojść do zapłodnienia. Aby zwiększyć skuteczność prezerwatywy można używać jej jednocześnie ze środkiem plemnikobójczym. Jest to metoda, polecana zwłaszcza kobietom, które nie mają stałego partnera i prowadzą intensywne życie seksualne, tym bardziej, że jej użycie znacznie zmniejsza ryzyko zarażenia się chorobami przenoszonymi drogą płciową, m.in. AIDS, wirusowym zapaleniem wątroby typu B i C, zwiększającym ryzyko raka szyjki macicy wirusem opryszczki i brodawczaka, kiłą, rzeżączka, czy chlamydią. Skuteczność prezerwatywy, stosowanej jednocześnie ze środkami plemnikobójczymi, wynosi 96 proc.

PAMIĘTAJ! Na trwałość i bezpieczeństwo stosowania prezerwatywy mają wpływ takie czynniki, jak sposób przechowywania i umiejętne zakładanie. Prezerwatywa, przechowywana na mrozie lub np. przy kaloryferze stanie się krucha i może pęknąć w najmniej pożądanym momencie. Nie stosuj też prezerwatyw razem ze środkami nawilżającymi na bazie tłuszczu, bo osłabiają jej strukturę. Kupuj prezerwatywy wyłącznie w aptekach i proś o to, by były dobrej jakości. Zawsze sprawdź datę ważności i to, czy opakowanie jest nienaruszone. Zleżała, trzymana na słońcu lub mrozie prezerwatywa może się okazać zawodna. Ciekawostką jest, że wyprodukowano już specjalna prezerwatywę dla kobiet. Nie zyskała ona jednak popularności, ponieważ jest zdecydowanie droższa, od tradycyjnej.

Wkładka wewnątrzmaciczna, zwana też spiralą lub sprężynką. Jest to miękka, plastyczna kształtka, którą lekarz umieszcza w macicy. Spirala swoimi „ramionami” rozpiera się, powodując zmiany w błonie śluzowej macicy i w jajowodach. Zmiany te zapobiegają zapłodnieniu jajeczka lub zagnieżdżeniu się zarodka. Spiralę zakłada się najczęściej podczas miesiączki, gdyż wtedy szyjka jest w naturalny sposób otwarta. Spirale wykonane są z tworzywa pokrytego miedzią lub srebrem, bowiem jony tych metali mają działanie plemnikobójcze. Wkładkę zmienia się co kilka lat, jest więc tanim środkiem antykoncepcyjnym.

Jednak nie każdy może ją stosować. Nie zaleca się spirali kobietom, które nie rodziły. Już sam zabieg jej założenia może być przyczyną stanu zapalnego przydatków na skutek przedostania się bakterii do jamy macicy. Skuteczność spirali wynosi 98,5 proc. Po porodzie spiralkę można założyć po 6 tygodniach, po cięciu cesarskim trzeba odczekać 3 miesiące.

Na rynku dostępne są wkładki, które uwalniają hormony (progestageny), które powodują zanik błony śluzowej macicy. Ma to znaczenie terapeutyczne w przypadku kobiet, które wcześniej cierpiały na przerost błony śluzowej macicy, krwotoczne miesiączki lub jako uzupełnienie terapii hormonalnej. Większość kobiet używających uwalniającą hormony wkładkę na czas jej stosowania przestaje miesiączkować.

Ciekawostka: na zachodzie Europy nierzadko stosowaną metoda antykoncepcyjną jest sterylizacja. Polega ona na chirurgicznym przecięciu lub podwiązaniu jajowodów u kobiet i nasieniowodów u mężczyzn. Nowsze metody polegają na chemicznym uniedrożnieniu ujść jajowodów lub zatkaniu ich specjalnymi „koreczkami.” Wadą sterylizacji jest jej nieodwracalność. Metoda ta jest zakazana w Polsce.

Hormonalne metody antykoncepcji

Dwuskładnikowa pigułka antykoncepcyjna. Ta forma antykoncepcji znana jest prawie pół wieku. Pigułka antykoncepcyjna przeszła szereg przeobrażeń, ale przede wszystkim z upływem lat znacznie obniżono ilość zawartych w niej hormonów. Dzięki temu, że jest stosowana od tak dawna, została znakomicie poznana, zarówno jej zalety jak i objawy niepożądane. Pozwala to stworzyć preparaty o bardzo małej ilości hormonów, które działają antykoncepcyjnie, ale wywołują znacznie mniej działań ubocznych. Doustne środki antykoncepcyjne są najłatwiejsze w użyciu. Wystarczy pamiętać o ich codziennym zażywaniu.

Mechanizm działania. Pigułki antykoncepcyjne hamują produkcję hormonów, zapobiegając owulacji. Poprzez zmiany konsystencji i składu śluzu szyjkowego zapobiegają też wnikaniu plemników do macicy i jajowodów, powodują zmiany śluzówki macicy, co zapobiega zagnieżdżeniu zapłodnionego jajeczka.

Ta wszechstronność działania pigułki sprawia, że jej skuteczność wynosi prawie 100 proc. Niepowodzenia tego sposobu antykoncepcji najczęściej są spowodowane nieprawidłowym jej przyjmowaniem, a zwłaszcza nierozsądnym wydłużaniem przerwy między końcem jednego, a początkiem kolejnego opakowania pigułek. Oprócz działania antykoncepcyjnego pigułki mają też olbrzymi wpływ na poprawę samopoczucia. Są niezastąpione w leczeniu bolesnego miesiączkowania, wpływają na zmniejszenie objawów napięcia przedmiesiączkowego, zmniejszają intensywność krwawienia miesiączkowego, regulują cykle. Zapobiegają też anemii, stanom zapalnym przydatków, rakowi jajnika, błony śluzowej macicy, jelita grubego i osteoporozie. Prawidłowo przyjmowane chronią przed ciążą w 99,8 proc. Wszystkie pigułki mają w swoim składzie ten sam estrogen - etynyloestradiol, natomiast różnią się rodzajem zawartego w nich progestagenu (syntetyczna pochodna progesteronu) i wzajemnym stosunkiem obu składników. W nowoczesnych pigułkach stosuje się nowoczesne preparaty progestagenne III generacji, które mają niewielkie działanie androgennne (androgeny to hormony męskie). Dzięki temu nie powodują tycia, nie wpływają niekorzystnie na cerę i metabolizm kwasów tłuszczowych.

Ze względu na skład pigułki można je podzielić na jednofazowe, dwufazowe i trójfazowe.

• Jednofazowe – wszystkie pigułki w opakowaniu mają ten sam skład,
• Dwufazowe – tabletki w tym samym opakowaniu różnią się dawką progestagenu. Są one obecnie najrzadziej stosowane ze wszystkich pigułek antykoncepcyjnych.
• Trójfazowe – najdokładniej naśladują cykl miesiączkowy. Opakowanie zawiera trzy rodzaje pigułek o różnej zawartości etynyloestradiolu i progestagenu. Zalecane są w razie nietolerancji pigułek jednofazowych, zwłaszcza w przypadku zmian nastroju, obniżeniu libido, nieregularnych plamieniach, kłopotach z cerą.

Najczęściej stosuje się preparaty monofazowe ze względu na najmniejszą zawartość hormonów w pigułce i najlepszą tolerancję. Pigułki jednofazowe mogą zawierać różne proporcje etynyloestradiolu i progestagenu. Pigułki o szczególnie nasilonym działaniu estrogennym zaleca się głównie kobietom, które mają kłopoty z cerą, przetłuszczającymi się włosami, oraz z nadmiernym owłosieniem. Pigułki o małej zawartości estrogenu i przewadze działania progestagennego uważa się za najlepsze dla kobiet z ładną cerą, o kobiecych kształtach, obfitych miesiączkach i skarżących się na bóle piersi przed miesiączką. Pigułki o działaniu zrównoważonym mogą przyjmować kobiety, które nie mają problemów hormonalnych.

Na przestrzeni lat, odkąd stosowana jest pigułka, naukowcy pracują nad wynalezieniem preparatów o jak najmniejszej zawartości hormonów. Idealna pigułka jednak, oprócz minimalnej ilości hormonów i działania antykoncepcyjnego, powinna być też lekarstwem, ponieważ wyrównuje zaburzenia hormonalne, zapewnia kobiecie dobre samopoczucie, wpływa na poprawę cery, zmniejsza występujące w czasie cyklu dolegliwości oraz reguluje miesiączki. To, jaką pigułkę powinnaś zażywać, ustala ginekolog. Tylko on może dobrać odpowiednią pigułkę dla każdej kobiety.

O co powinien zapytać lekarz zanim przepisze pigułkę antykoncepcyjną?

• Od którego roku życia miesiączkujesz?
• Czy miesiączki są regularne, obfite lub bolesne?
• Czy miewasz bóle piersi przed miesiączką?
• Jaką masz cerę?
• Czy przetłuszczają ci się włosy?
• Czy skarżysz się na nadmierne owłosienie w miejscach nietypowych dla kobiety (na udach, piersiach, plecach, twarzy)?
• Czy palisz papierosy?
• Czy nie chorujesz na cukrzycę, czy nie leczyłaś się z powodu powikłań zatorowo – zakrzepowych?

Wszystkie te pytania są niezwykle istotne, gdyż pozwalają na określenie twojej sylwetki hormonalnej. To umożliwi dobór odpowiedniej pigułki, która zlikwiduje bóle piersi, objawy PMS, poprawi cerę, zmniejszy intensywność miesiączek, ureguluje cykle.

PIGUŁKI ANTYKONCEPCYJNE, ZAWIERAJĄCE W SWYM SKŁADZIE ESTROGENY I PROGESTAGENY SĄ PRZECIWSKAZANE U KOBIET 35 LETNICH I STARSZYCH, PALĄCYCH PAPIEROSY. U PALACZEK, KTÓRE CHCIAŁYBY STOSOWAĆ PIGUŁKI, ZALECA SIĘ ŚRODKI, ZAWIERAJĄCE WYŁĄCZNIE PROGESTAGENY.

Może się zdarzyć, że wybór pigułki za pierwszym razem nie będzie trafny. Jeśli zażywając pigułkę antykoncepcyjną będziesz cierpiała na nudności, wymioty, bóle piersi, nieprawidłowe plamienia dłużej niż przez okres jednego cyklu wróć do lekarza, by zmienić pigułkę.

Sposób przyjmowania pigułki

Pigułki przyjmujemy codziennie, przez 21 dni, najlepiej o stałej porze dnia. Pierwszą pigułkę powinnaś wziąć pierwszego dnia miesiączki. To spowoduje skrócenie cyklu, ale zabezpieczy cię przed ciążą już od pierwszego dnia przyjmowania pigułki antykoncepcyjnej. Po skończeniu opakowania zrób 7 – dniową przerwę. Kolejne opakowanie rozpocznij po upływie siedmiu dni, np. ósmego dnia wieczorem.

Podczas siedmiodniowej przerwy z reguły występuje krwawienie. Jest to tzw. krwawienie z odstawienia. Jednak czasami do krwawienia nie dochodzi, ponieważ organizm każdej kobiety inaczej reaguje. Niezależnie od tego, czy krwawienie wystąpiło, czy nie, po upływie siedmiu dni zacznij kolejne opakowanie pigułek. Działanie antykoncepcyjne utrzymuje się także podczas przerwy, możesz więc kochać się bezpiecznie. Powrót płodności następuje dopiero w kolejnym cyklu po odstawieniu pigułki.

Dobierając pigułkę nie ma potrzeby wykonywania badań hormonalnych, ponieważ wydzielanie hormonów u kobiet ma charakter pulsacyjny, a nie ciągły, czyli ilość hormonów we krwi waha się w zależności od pory dnia.

PAMIĘTAJ!

• Jeśli zwymiotowałaś pigułkę przed upływem 4 godzin od jej połknięcia, musisz przyjąć kolejną.
• Jeśli zapomnisz wziąć pigułkę i przerwa między kolejnymi pigułkami będzie dłuższa niż 36 godzin, to do końca cyklu powinnaś zastosować dodatkowe zabezpieczenie, by na pewno uniknąć ciąży.
• Jeśli w opakowaniu pozostało mniej niż 7 tabletek, a zapomniałaś pigułki, kolejne opakowanie powinnaś przyjąć bez 7 dniowej przerwy. Jeśli natomiast w opakowaniu pozostało więcej niż 7 tabletek, kolejne opakowanie zaczynasz po zwykłej 7-dniowej przerwie.
• Jeśli chcesz przesunąć termin wystąpienia miesiączki, możesz to zrobić przyjmując kolejne opakowania dwuskładnikowych pigułek bez przerwy. Jednak nie zaleca się tej metody pacjentkom, które dopiero zaczęły stosować pigułki antykoncepcyjne, gdyż w takiej sytuacji często pojawiają się nieprawidłowe plamienia lub krwawienia.
• Hormony zawarte w pigułce podlegają przemianie metabolicznej w wątrobie, sama pigułka wchłaniana jest w jelicie. Dlatego jeśli stosujesz doustne leki, wpływające na aktywność enzymów wątrobowych (np. preparaty przeciwpadaczkowe, uspokajające, przeciwdepresyjne czy przeciwgrzybiczne) może dojść do osłabienia działania antykoncepcyjnego pigułek i zalecane jest wtedy dodatkowe zabezpieczenie.
• Możliwe jest gorsze wchłanianie zawartych w pigułce hormonów podczas stosowania niektórych antybiotyków, dlatego też podczas kuracji i do 7 dni od jej zakończenia powinnaś się dodatkowo zabezpieczać.
• Niektóre ziołowe leki, jak np. dziurawiec czy preparaty przeczyszczające mogą obniżać skuteczność antykoncepcyjną pigułek.

Jeśli zmieniamy pigułkę z dawki o mniejszej zawartości hormonów na większą to nowe pigułki przyjmujemy zachowując normalną 7-dniowa przerwę. Zmieniając preparat o większej zawartości hormonów na lżejszą pigułkę, powinno się nowy preparat przyjąć bez 7 dniowej przerwy (np. jeśli lekarz zaleci zmianę z marvelonu na mercilon). Wtedy nowe pigułki powinno się zacząć przyjmować następnego dnia po zakończeniu poprzedniego opakowania.

JEŚLI MASZ NOWEGO PARTNERA LUB DOPIERO ROZPOCZYNASZ WSPÓŁŻYCIE, POMYŚL O PODWÓJNYM ZABEZPIECZENIU: PIGUŁKA PLUS PREZERWATYWA. Pigułka zabezpieczy cię przed „wpadką”, prezerwatywa uchroni przed chorobami przenoszonymi drogą płciową.

Kto nie powinien stosować pigułki?

Nie powinny używać pigułki kobiety, które cierpią na nadciśnienie, chorobę wieńcową, raka sutka, kamicę pęcherzyka żółciowego, oraz kobiety, które chorowały na żółtaczkę lub przeszły zawał serca i choroby zakrzepowo – zatorowe. Ostrożność powinny zachować również kobiety chorujące na cukrzycę.

Pamiętaj! Karmienie piersią nie chroni cię przed zajściem w ciążę, jeśli:

• Twoje dziecko ma więcej niż 4 miesiące;
• Odstępy między karmieniami są dłuższe niż 4 godziny, karmisz rzadziej niż 6 razy na dobę;
• Miałaś już pierwszą miesiączkę po porodzie.

Kobiety karmiące piersią nie powinny stosować środków antykoncepcyjnych zawierających estrogeny, gdyż hamują one wydzielanie pokarmu. Mogą jednak zdecydować się na metody mechaniczne, chemiczne lub hormonalny preparat progestagenny. Jeśli nie karmisz piersią, powinnaś się zabezpieczać już po upływie 3 – 4 tygodni po porodzie, bo w tym czasie może wystąpić owulacja!

Co oprócz pigułki?

Zastrzyk antykoncepcyjny robi się go co 3 miesiące. Hamuje owulację, często u kobiet stosujących preparat zanikają miesiączki. Wadą tego typu antykoncepcji jest to, że preparat może niekorzystnie wpływać na nastrój, wagę i cerę. Dodatkowo powrót płodności po ostatniej iniekcji nie następuje od razu, lecz po upływie kilkunastu miesięcy. Zdarzają się objawy nietolerancji preparatu (np. wahania nastroju). Należy wtedy zaniechać kolejnych zastrzyków, działanie preparatu utrzymuje się jednak przez kilka miesięcy. Ze względu na to, że jest to metoda tania, wygodna i niezawodna, WHO poleca ten sposób antykoncepcji głównie dla krajów o niskim rozwoju cywilizacyjnym i wysokim stopniu przeludnienia. Nie jest to jednak metoda doskonała i trwają próby stworzenia preparatów o innym składzie, które byłyby lepiej tolerowane przez organizm.

Plastry antykoncepcyjne mają taka sama zasadę działania jak pigułki i różna jest tutaj tylko droga podania (raz na tydzień zmienia się plasterek Evra).

Implanty stosuje się wszywając pod skórę ramienia 6 kapsułek zawierających progestagen starszej generacji - levonorgestrel, który stopniowo uwalniany do krwi chroni kobietę przed ciążą przez 5 lat. Możliwe objawy niepożądane są podobne, jak przy zastrzyku antykoncepcyjnym, mogą tez zaniknąć miesiączki. Wadą preparatu jest to, że po upływie 5 lat, gdy nadchodzi czas usunięcia kapsułek może być kłopot z ich odnalezieniem. W dodatku zabieg ten może pozostawić blizny. W niedalekiej przyszłości pojawią się na naszym rynku preparaty antykoncepcyjne w postaci krążków dopochwowych, uwalniających progestageny bądź estrogeny i progestageny. Naukowcy spodziewają się, że będzie to pozbawiona skutków ubocznych, wygodna i skuteczna forma antykoncepcji.

UWAGA!

Jeśli zdarzyło ci się „nieszczęście”, ponieważ podczas stosunku pękła wam prezerwatywa lub po prostu zapomniałaś o zabezpieczeniu, pamiętaj, że istnieje możliwość antykoncepcji doraźnej – po stosunku. Po konsultacji z ginekologiem możesz zastosować preparat hormonalny, który powstrzyma owulację, nie dopuści do zapłodnienia bądź zagnieżdżenia się zapłodnionego jajeczka. Ważny jest jednak pośpiech - powinnaś zażyć tabletkę jak najprędzej, nie później jednak, niż do 72 godzin po stosunku.